در قرآن، اهمیت نماز اول وقت را می توان از ضمن آیات زیادی به دست آورد که از جمله این آیات است: «وهم علی صلواتهم یحافظون. انعام/92» (آنان – یعنی مومنین – بر نمازشان محافظت میکنند). در این آیه، کلمه «یحافظون» قطعا معنادار است و به گفته مفسرین، مراد از محافظت در آیه، محافظتِ بر اوقات نماز است.[1] «علی صلواتم یحافظون» یعنی یحافظون علی مواقیت الصلاه.[2] بر اوقات نمازها، مواظبت و محافظت میکنند. آیه 37 سوره نور که میفرماید: «رجال لا تلهیهم تجارة و لا بیع عن ذکر الله و اقام الصلاة». (مردانی که تجارت و خرید و فروش، آنها را از یاد خدا و برپا داشتن نماز غافل نمی‌سازد). در این آیه آن چه در آن صراحت دارد توجه به نماز است. ولی روایتی از امام باقر و امام صادق علیهما السلام وارد شده است که فرمودند: در این آیه خدای تعالی قومی را مدح کرده است که هنگام داخل شدن وقت نماز، تجارت و بیع را کنار میگذارند و مشغول به نماز می شوند.[3] یکی از تفاسیر در آیه 59 سوره مریم (فخلف من بعدهم خلف اضاعوا الصلاة) این است که مراد از ضایع کردن نماز، تاخیر آن [بدون عذر] از اول وقت است. این تفسیری است که اصحاب ما روایت کرده اند.[4] آیه 4 و 5 سوره ماعون آن جا که خداوند می فرماید «فویل للمصلین الذین هم عن صلاتهم ساهون». (پس وای بر نمازگزارانی که از نمازشان غافل اند). تفسیر آیات مذکور این است که در صدد تهدید برای کسانی است که نماز را از اول وقت، آن را به تاخیر می اندازند. به دلیل این که خداوند «عن صلاتهم» گفته نه «فی صلاتهم» زیرا سهو در نماز، در اختیار عبد نیست.[5]

آیات زیادی است که می شود از آنها، برگزاری نماز اول وقت و اهمیت آن را به دست آورد. سیره ائمه علیهم السلام نیز همین بوده که در اول وقت، نماز شان را به جا میآوردند.

در سیره‌ای امام رضا علیه السلام، نماز از اهمیت فوق العاده برخودار بوده و امام به نماز اول وقت بسیار اهمیت میداده است.

ابراهیم بن موسی که امام جماعت مسجد امام رضا (ع) در خراسان بود، می‌گوید با امام رضا علیه السلام خارج شهر رفتیم و قرار بود امام برخی از سران ابوطالب را استقبال کند؛ وقت نماز فرا رسید، دیدم امام رضا (ع) به سمت خانه‌ای مخروبه ای رفت و نزدیک آن خانه زیر درختی قصد ادای نماز کرد و فرمود: خداوند گناهانت را ببخشد، نماز را از اول وقت آن به تاخیر نینداز؛ در حال که شخص سومی در بین ما نبود، امام فرمود اذان بگو؛ عرض کردم یابن رسول الله ما که منتظر رسیدن یاران مان هستیم بهتر نیست کمی منتظر باشیم؟ فرمود نماز را بدون علت، از اول وقت، به تاخیر نینداز فقط اول وقت به جا بیاور؛ ابراهیم بن موسی می‌گوید من اذان گفتم و دو نفری نماز به جا آوردیم...[6]نماز اول وقت، یک معنا بیشتر ندارد آن این که شخص مسلمان، قبل از همه چیز به خداوند اهمیت میدهد. در عین حالِ که مشغله دارد، کار و زندگی را تعطیل میکند و به سمت خدا روی میآورد. ائمه معصومین علیهم السلام، به عنوان انسانهای کامل، خداوند در صدر برنامه های شان قرار داشت و در هیچ شرایطی، نماز اول وقت را ترک  نکردند. در نبرد صفین در بحبوحه جنگ و جدال، امام علی علیه السلام طرف آفتاب نگاه میکرد، ابن عباس پرسید یا علی چه کار می کنی؟ فرمود منتظرم که ظهر فرا برسد نماز بخوانیم؛ ابن عباس عرض کرد یا امیر المومنین، حالا که وقت نماز نیست ما در وقت جنگ هستیم، امام پرسید: «علی ما نقاتلهم؟» برای چه چیزی با این ها می جنگیم؟ حضرت خودش پاسخ داد ما برای اقامه نماز می جنگیم[7]. امام حسین علیه لاسلام به نقل طبری، در ظهر روز عاشورا نماز ظهر را در وقت جنگ به جا آورد[8].

ابوصلت هروی می‌گوید دمِ دروازه‌ی که امام در آن زندانی شده بود در سرخس، رفتم و از زندانبان خواستم که اذن ملاقات دهد، او گفت وقتی برای ملاقات با امام رضا علیه السلام نیست؛ گفتم برای چه؟ گفت بخاطر این که شاید او در شبانه روز هزار رکعت نماز به جا میآورد و لحظاتی در اول روز و لحظه‌ی قبل از زوال آفتاب از نماز فارغ می شودو در این زمان هم بالای سجاده اش نشسته و با پروردگارش مناجات میکند؛ ابوصلت میگوید گفتم در این همین اوقات از امام اذن بگیر؛ او اذن گرفت و وارد شدم در حال که امام بالای سجاده اش نشسته و در حال تفکر بود.[9]

 علی ظفر یوسفی

[1]. علامه طباطبایی، الميزان، ج 7، ص 289.

[2] تفسیر مقاتل بن سلیان، ج 3، ص 152.

[3] شیخ طوسی، التبیان، ج 7، ص 331.

[4] راوندی، فقه القرآن، ج 1، ص 117.

[5] همان، ج 1، ص 117.

[6]  قطب راوندی، الخرائج و الجرائح، ج 1، ص 337.

[7]  حر عاملی، وسایل الشیعه، ج 4، ص 246.

[8]  ابن جریر طبری، تاریخ الطبری، ج 4، ص 336.

[9] شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، ج 2، ص 197.